Mae rhaglen ddogfen The Lost Generation ACT yn archwilio’r rhwystrau sy’n wynebu pobl ifanc yn 2026

Dathlodd ACT berfformiad cyntaf ei raglen ddogfen gyntaf erioed, gyda dangosiad yng Nghanolfan Gelf Chapter yng Nghaerdydd. 

Croesawodd darparwr hyfforddiant mwyaf Cymru gynrychiolwyr o Lywodraeth Cymru ymhlith ei westeion ar gyfer dangosiad cyntaf The Lost Generation. 

Mae The Lost Generation yn rhaglen ddogfen wedi’i gosod yn erbyn cefndir Adolygiad Milburn diweddar, sy’n cyfweld â nifer o ddysgwyr ledled De Cymru am eu profiadau o fyw yn 2026. Mae’r ffilm, a grëwyd gan ddefnyddio cyllid Adnewyddu a Diwygio Llywodraeth Cymru, yn archwilio themâu diogelwch digidol, cymuned, modelau rôl a diffyg cyfleoedd. 

Sêr y ffilm yw dysgwyr ar raglen Twf Swyddi Cymru+ ACT, darpariaeth sgiliau seiliedig ar waith i fyfyrwyr rhwng 16 a 19 oed. O ran cynhyrchiad tu ôl i’r llen, fel trac sain cerddorol y ffilm, crëwyd hefyd gan ddysgwyr. 

Mae’r rhaglen ddogfen yn ddiweddglo i brosiect blwyddyn o hyd dan arweiniad dysgwyr a ddechreuodd fywyd fel ffilm ar droseddau cyllyll. Fodd bynnag, datgelodd grwpiau ffocws cychwynnol gyda dysgwyr sbectrwm eang o heriau cymdeithasol ac economaidd mae pobl ifanc yn eu hwynebu, pob un ohonynt wedi’u chwyddo gan bresenoldeb y cyfryngau cymdeithasol a’r byd digidol ehangach. 

O’r sgyrsiau cychwynnol hyn, symudodd ffocws y ffilm i fod yn llwyfan ar gyfer lleisiau ifanc dilys, gyda dysgwyr yn rhannu cipolwg ar eu profiadau byw a’u gobeithion am newid cymdeithasol. 

Roedd Rheolwr Gyfarwyddwr ACT, Richard Spear, yn bresennol yn y dangosiad. 

Wrth siarad â’r cyhoeddwr newyddion BusinessIn Wales cyn y digwyddiad, gofynnwyd iddo am y ffilm a beth oedd ei brif emosiwn wrth ei wylio am y tro cyntaf.   

“Mae hynny’n gwestiwn anodd iawn,” meddai Richard.

Mae llawer o emosiynau yn digwydd yn y ffilm hon wrth i’r bobl ifanc hyn fynd â ni ar daith… ond byddai’n rhaid i mi ddweud gobaith. Dyna’r emosiwn a deimlais ar ddiwedd y ffilm oherwydd er bod [y dysgwyr] wedi wynebu rhwystrau a heriau, maen nhw wedi dangos gwytnwch gwych, maen nhw wedi gwneud mor dda ar raglen Twf Swyddi Cymru+, ac maen nhw wedi dangos llawer o agwedd a gallu cadarnhaol. 

“Er eu bod wedi wynebu llawer o heriau, rwy’n llawn gobaith y byddan nhw’n cyflawni pethau gwych mewn bywyd.” 

Mae rhyddhau’r ffilm yn cyd-fynd â chyhoeddi Milburn Review diweddar, adroddiad gan yr Ysgrifennydd Gwladol dros Waith a Phensiynau i ystadegau NEET (ddim mewn addysg, cyflogaeth na hyfforddiant) ymhlith pobl ifanc. Yng Nghymru, mae 56,000 o bobl ifanc yn cael eu dosbarthu fel NEET, ac amcangyfrifir bod y gost uniongyrchol i economi Cymru yn £2 biliwn bob blwyddyn. 

Wrth siarad am yr adroddiad, ychwanegodd Richard: “Mae’r adroddiad yn tynnu sylw at y ffaith bod gennym filiwn o bobl ifanc sydd ddim mewn addysg, cyflogaeth na hyfforddiant, sy’n nifer brawychus ac rwy’n gwybod bod y trysorlys yn rhagweld gallai hynny dreblu dros y blynyddoedd nesaf. Mae hynny’n rybudd enfawr. Rydyn ni’n siarad am y ‘genhedlaeth goll’, hynny yw pobl ifanc sydd ddim yn cael y cyfleoedd maen nhw’n eu haeddu ac os nad ydym am ymyrryd bydd hynny’n cael effaith barhaol arnyn nhw, eu hiechyd a’u cymdeithas. Felly, mae’n argyfwng mewn gwirionedd – a ddim ar chwarae bach dw i’n defnyddio’r gair yna. [Yr hyn sydd ei angen yw] llawer o bobl sy’n darparu’r gefnogaeth ddigonol i’r bobl ifanc hyn i droi eu bywydau o gwmpas, dod o hyd i gyfleoedd a ffynnu.” 

Mynychodd pump o sêr allweddol The Lost Generation – y dysgwyr Cian, Adom, Lynda, Tyler a Max – y dangosiad, gan gymryd rhan mewn panel trafod gyda gwesteion. 

Gofynnodd cynrychiolydd o Lywodraeth Cymru beth allai’r Llywodraeth ei wneud i gefnogi pobl ifanc ymhellach. Atebodd y dysgwr Cian yn syml: “Defnyddiwch ni.” Ychwanegodd fod pobl ifanc yn awyddus i fod yn rhan o’r broses ac eisiau i’r cyfleoedd a’r platfform wneud gwahaniaeth i gymdeithas ond yn aml yn wynebu rhwystrau oherwydd eu hoedran a’u diffyg profiad. Mae hon yn thema gyffredin sy’n cael ei adleisio trwy gydol y ffilm.

Gallwch wylio The Lost Generation yn ei gyfanrwydd ar YouTube yma.